Kolonoskopia i gastroskopia to badania endoskopowe, które pozwalają obejrzeć przewód pokarmowy od środka, pobrać wycinki do badania histopatologicznego i usunąć polipy w trakcie tego samego badania. Kolonoskopię zaleca się profilaktycznie po 50. roku życia oraz przy krwawieniu z odbytu, zmianie rytmu wypróżnień i niedokrwistości, a gastroskopię przy przewlekłej zgadze, bólu w nadbrzuszu, trudnościach w połykaniu i podejrzeniu zakażenia Helicobacter pylori.
Czym różni się gastroskopia od kolonoskopii
Oba badania wykonuje się giętkim endoskopem zakończonym kamerą i źródłem światła, ale dotyczą innych odcinków przewodu pokarmowego, inaczej się do nich przygotowuje i w innych sytuacjach się je zleca. Obraz z kamery jest przekazywany na monitor, a lekarz może w trakcie badania wprowadzić przez kanał roboczy endoskopu kleszczyki do pobrania wycinków lub pętlę do usunięcia polipa. Gastroskopia, nazywana też endoskopią górnego odcinka, obejmuje przełyk, żołądek i dwunastnicę. Endoskop wprowadza się przez usta, a samo badanie trwa zwykle od kilku do kilkunastu minut. Lekarz ocenia błonę śluzową pod kątem zmian zapalnych, nadżerek, owrzodzeń, polipów i nowotworów oraz może pobrać wycinki, między innymi w kierunku zakażenia Helicobacter pylori.
Kolonoskopia dotyczy jelita grubego. Kolonoskop o długości 130-200 cm wprowadza się przez odbyt i prowadzi przez odbytnicę i okrężnicę aż do kątnicy, a często także do końcowego odcinka jelita cienkiego. Badanie trwa zwykle 30-60 minut. Jego główną zaletą jest możliwość usunięcia polipów, z których część mogłaby z czasem przekształcić się w raka jelita grubego. Dlatego kolonoskopia jest jednocześnie badaniem diagnostycznym i profilaktycznym.
Kiedy warto zgłosić się na badanie endoskopowe
Wskazaniem do gastroskopii są utrzymujące się dolegliwości ze strony górnego odcinka przewodu pokarmowego: zgaga i cofanie się treści żołądkowej mimo leczenia, ból lub pieczenie w nadbrzuszu, uczucie pełności po niewielkim posiłku, nudności, trudności lub ból przy połykaniu, niezamierzona utrata masy ciała, a także niedokrwistość z niedoboru żelaza o niejasnej przyczynie. Badanie wykonuje się również w celu kontroli wcześniej rozpoznanych zmian, na przykład przełyku Barretta czy choroby wrzodowej.
Kolonoskopię wykonuje się przede wszystkim przy krwawieniu z dolnego odcinka przewodu pokarmowego, zmianie rytmu wypróżnień trwającej dłużej niż kilka tygodni, przewlekłej biegunce, bólach brzucha o niewyjaśnionej przyczynie, dodatnim wyniku testu na krew utajoną w kale oraz przy obciążeniu rodzinnym rakiem jelita grubego. Niezależnie od objawów badanie zaleca się jako przesiewowe osobom po 50. roku życia, a przy nowotworach jelita w rodzinie odpowiednio wcześniej, zgodnie z zaleceniem lekarza.
Na konsultację gastroenterologiczną warto zgłosić się także przy podejrzeniu zaburzeń wchłaniania, takich jak celiakia czy nietolerancja laktozy, przy zespole jelita drażliwego, chorobach zapalnych jelit, chorobach wątroby, trzustki i dróg żółciowych. To lekarz decyduje, czy wystarczy leczenie zachowawcze, czy konieczne jest badanie endoskopowe, i w jakim trybie je przeprowadzić.
Jak przygotować się do gastroskopii i kolonoskopii
Przygotowanie do gastroskopii jest proste: na badanie należy przyjść na czczo, czyli nie jeść przez co najmniej 6 godzin, a nie pić przez kilka godzin przed badaniem. Warto nie palić w dniu badania, a o przyjmowanych lekach poinformować lekarza wcześniej. Przed wprowadzeniem endoskopu gardło znieczula się miejscowo, a między zęby zakłada się plastikowy ustnik.
Przygotowanie do kolonoskopii wymaga więcej czasu, ponieważ jelito musi być dokładnie oczyszczone. Na kilka dni przed badaniem przechodzi się na dietę lekkostrawną i rezygnuje z produktów z pestkami, ziarnami i dużą ilością błonnika. W przeddzień badania obowiązuje dieta płynna, a następnie przyjmuje się preparat przeczyszczający według schematu podanego przez lekarza, najczęściej w dwóch porcjach. Osoby przyjmujące preparaty żelaza, leki przeciwkrzepliwe lub leki na cukrzycę powinny ustalić sposób ich odstawienia lub modyfikacji podczas konsultacji poprzedzającej badanie. Dobre oczyszczenie jelita decyduje o jakości badania, dlatego zaleceń należy przestrzegać dokładnie. Jeśli jelito nie zostanie oczyszczone wystarczająco, lekarz może nie zobaczyć drobnych polipów lub będzie musiał powtórzyć badanie w innym terminie.
Znieczulenie podczas badań endoskopowych
Gastroskopię można wykonać w znieczuleniu miejscowym gardła lub w sedacji dożylnej pod opieką anestezjologa. Kolonoskopia odbywa się w znieczuleniu miejscowym, sedacji dożylnej albo w znieczuleniu ogólnym. Znieczulenie zwiększa komfort, znosi odruch wymiotny przy gastroskopii i pozwala spokojnie przeprowadzić dłuższe badanie jelita grubego, w tym dokładnie obejrzeć zagięcia okrężnicy, które bez sedacji bywają najbardziej nieprzyjemnym etapem badania. Przed znieczuleniem anestezjolog zbiera wywiad dotyczący chorób przewlekłych, alergii i przyjmowanych leków, dlatego warto mieć ze sobą aktualną listę leków i wyniki ostatnich badań.
Po sedacji lub znieczuleniu ogólnym nie wolno tego dnia prowadzić pojazdów ani obsługiwać maszyn, a pacjent pozostaje przez pewien czas pod obserwacją i powinien wracać do domu z osobą towarzyszącą. Po znieczuleniu miejscowym gardła nie należy jeść i pić przez 1-2 godziny, dopóki nie wróci prawidłowy odruch połykania. Oba badania uznaje się za bezpieczne, a powikłania, takie jak niewielkie krwawienie po pobraniu wycinków lub usunięciu polipa, zdarzają się rzadko. W wielu ośrodkach możliwe jest wykonanie kolonoskopii i gastroskopii w jednym znieczuleniu podczas jednej wizyty, co skraca cały proces diagnostyczny i wymaga tylko jednego przygotowania.
Gdzie wykonać kolonoskopię i gastroskopię w Bielsku-Białej
Badania endoskopowe warto wykonywać w ośrodku, który dysponuje zapleczem szpitalnym, bo wtedy ewentualne usunięcie polipów czy pobranie wycinków odbywa się w pełnym zabezpieczeniu, a w razie potrzeby pacjent może pozostać na obserwacji. Istotne jest również to, czy ten sam zespół prowadzi konsultację przed badaniem, samo badanie i omówienie wyniku histopatologicznego, ponieważ pozwala to uniknąć powtarzania diagnostyki w kilku miejscach. W Bielsku-Białej taką możliwość daje poradnia gastroenterologiczna w Bielsku-Białej – jedna z poradni specjalistycznych, które prowadzi Klinika Galena przy ul. Żywieckiej 71. Jest to klinika ginekologiczno-położnicza z oddziałem szpitalnym, salami operacyjnymi i poradniami towarzyszącymi, a badania endoskopowe zlecone przez lekarza wykonuje się na miejscu, w warunkach szpitalnych. Zespół wykonuje diagnostykę przełyku, żołądka, jelit, odbytu, gruczołów trawiennych i dróg żółciowych, w tym gastroskopię i kolonoskopię z pobraniem wycinków i usunięciem polipów, biopsję wątroby, USG endoskopowe, anoskopię i endoskopię kapsułkową. Badania wykonywane są w znieczuleniu miejscowym lub dożylnym z udziałem anestezjologa, a podczas jednej wizyty można wykonać łączony zabieg kolonoskopii i gastroskopii w znieczuleniu ogólnym.
Najczęstsze pytania
Czy kolonoskopia boli?
Wnętrze jelita nie jest unerwione czuciowo, dlatego pobieranie wycinków i usuwanie polipów nie boli. Dyskomfort może wynikać z rozciągania jelita gazem i pokonywania zagięć okrężnicy, co w sedacji lub znieczuleniu ogólnym jest nieodczuwalne.
Jak często powtarzać kolonoskopię?
Przy prawidłowym wyniku i braku obciążeń rodzinnych kolejne badanie przesiewowe wykonuje się zwykle po 10 latach. Jeśli usunięto polipy, termin kontroli ustala lekarz na podstawie ich liczby, wielkości i wyniku badania histopatologicznego.
Czy po gastroskopii można od razu jeść?
Po znieczuleniu miejscowym gardła należy odczekać 1-2 godziny, aż powróci prawidłowy odruch połykania. Po sedacji pierwszy lekki posiłek można zjeść, gdy ustąpi senność, zwykle po kilku godzinach.
Czy można wykonać gastroskopię i kolonoskopię tego samego dnia?
Tak. Oba badania można połączyć w jednym znieczuleniu, co wymaga jednego przygotowania jelita i jednej wizyty. Decyzję o takim połączeniu podejmuje lekarz kierujący wspólnie z anestezjologiem.
Artykuł sponsorowany
